ο ημιόροφος

Άρθρο του Λ.Χ. Μαργαρίτη, Καθηγητή Κυτταρικής Βιολογίας και Ραδιοβιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
Δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

 

 

Εισαγωγή

Oι βιολογικές επιδράσεις των τεχνητών ηλεκτρομαγνητικών πεδίων (μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία) είναι ένα θέμα που απασχολεί έντονα την επιστημονική κοινότητα αλλά και το ευρύ κοινό τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς συσσωρεύονται ολοένα και περισσότερες ενδείξεις και αποδείξεις για βλαβερές συνέπειες από τη λεγόμενη «ηλεκτρομαγνητική ρύπανση».

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται πληροφορίες για τις ιδιότητες των ακτινοβολιών, με ιδιαίτερη έμφαση στην κινητή τηλεφωνία όπου παρουσιάζεται με μετρήσεις η ένταση της ακτινοβολίας από τις κεραίες βάσης και από τα κινητά τηλέφωνα. Διατυπώνονται προτάσεις για την τοποθέτηση των κεραιών βάσης ώστε να ευρίσκονται σε απόλυτη ασφάλεια οι κάτοικοι που ζουν γύρω από τις κεραίες και τέλος δίνονται οδηγίες για ασφαλή χρήση των κινητών τηλεφώνων με τη χρήση ειδικής «θήκης προστασίας» την οποία έχουμε επινοήσει. Oι πληροφορίες που παρουσιάζονται έχουν προκύψει από τις δραστηριότητες της ερευνητικής μας ομάδας, στον Τομέα Βιολογίας Κυττάρου και Βιοφυσικής του Τμήματος Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η οποία ασχολείται ερευνητικά και εκπαιδευτικά επί σειράν ετών με τις επιπτώσεις τής μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας στη ζωντανή ύλη.

Πώς λειτουργεί το σύστημα κινητής τηλεφωνίας;

Σπάνια αναρωτιέται ο κάτοχος κινητού τηλεφώνου πως γίνεται και μπορεί να επικοινωνεί από οπουδήποτε (στην κυριολεξία, από θεωρητικής πλευράς).Φυσικά ίσως νομίζει ότι το κινητό λειτουργεί όπως ένα ραδιόφωνο που πράγματι μπορεί να «πιάσει» σταθμούς σχεδόν παντού. Αυτό είναι σωστό κατά το ήμισυ, γιατί το κινητό είναι παράλληλα και πομπός, εκπέμποντας ακτινοβολία. Αν τώρα σκεφτείτε ότι βρίσκεστε σε ένα δύσκολο σημείο, π.χ. στη βιβλιοθήκη ενός εργαστηρίου ή σπουδαστηρίου και μάλιστα χωρίς παράθυρα, τότε δεν είναι εύκολο πράγμα για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία του κινητού να βγει από το δωμάτιο και να βρει διέξοδο προς την πλησιέστερη κεραία βάσης της αντίστοιχης εταιρείας (cosmote κ.λπ.) και φυσικά δεν συνειδητοποιείτε ότι σε αυτή του την προσπάθεια (της εκπομπής), το κινητό ακτινοβολεί τον χρήστη με ένταση που ποικίλλει και που μπορεί μάλιστα να ξεπεράσει τα λεγόμενα «όρια ασφαλείας». Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Το ισχύον σύστημα κινητής τηλεφωνίας στηρίζεται στην ύπαρξη κεραιών-σταθμών βάσης εγκατεστημένων με μορφή κυψέλης (βλ. εικόνα). Oι κεραίες βάσης επικοινωνούν μεταξύ τους δημιουργώντας δίκτυο επικοινωνίας, ενώ παράλληλα μπορούν και διαχειρίζονται τις κλήσεις που λαμβάνουν από τα κινητά τηλέφωνα

Κατά τη διαδικασία αυτή, όπως είναι φανερό συμβαίνουν τα εξής: Πρώτον: Η κεραία βάσης εκπέμπει ακτινοβολία οριζοντίως με κατευθυνόμενη δέσμη προς την πλησιέστερη κεραία βάσης η και σε περισσότερες από μία. Δεύτερον: Η κεραία βάσης εκπέμπει μικρότερης ισχύος ακτινοβολία προς το έδαφος ώστε να είναι δυνατή η λήψη του σήματος από το αντίστοιχο κινητό τηλέφωνο. Τρίτον: Το κινητό τηλέφωνο εκπέμπει ακτινοβολία την ώρα της συνομιλίας προς όλες τις κατευθύνσεις ανάλογα με τον τρόπο σχεδίασής του. Τέταρτον: η ένταση της ακτινοβολίας που εκπέμπεται από τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα εξαρτάται από δύο παράγοντες. Από την ευκολία λήψης του σήματος που εκπέμπει η «πλησιέστερη» κεραία βάσης (δηλαδή όταν υπάρχει πολύ κοντά κεραία βάσης τότε το κινητό εκπέμπει μικρή ένταση ακτινοβολίας), αλλά και από την ένταση της φωνής.

Είναι επικίνδυνες οι ακτινοβολίες αυτές, δηλαδή οι μη ιονίζουσες, και πώς καθορίζονται τα «όρια ασφαλείας»;

Η επικινδυνότητα των ακτινοβολιών που αναφέραμε είναι φυσικό να έχει απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα. Για τον λόγο αυτόν έχουν δημοσιευθεί χιλιάδες άρθρα από την αρχή της εφαρμογής τους στις τηλεπικοινωνίες, και συνεχίζονται με αδιάκοπο και εντατικότερο ρυθμό μέχρι και σήμερα. Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα δύο ανεξάρτητες αρχές έχουν προτείνει τα λεγόμενα «όρια ασφαλούς εκθέσεως», ή αλλιώς «όρια ασφαλείας», των ανθρώπων στην ακτινοβολία αυτή.

Φυσικά κάθε χώρα μπορεί να διαμορφώσει τα δικά της «όρια ασφαλείας» συνεκτιμώντας τα επιστημονικά δεδομένα. Η διακύμανση ανάμεσα στις χώρες είναι πολύ μεγάλη. Υπάρχουν χώρες που ακολουθούν τα όρια, όπως έχουν προταθεί, και άλλες χώρες που εφαρμόζουν πολύ αυστηρότερα όρια. Στην Ελλάδα, με την κοινή υπουργική απόφαση του 2000 έχουν θεσπισθεί όρια κατά 20% αυστηρότερα από τα προταθέντα.

Είναι πράγματι ασφαλής η έκθεση του πληθυσμού σε εντάσεις εντός των «ορίων ασφαλείας»;

Η επιστημονική κοινότητα (με επιδημιολογικές μελέτες, μελέτες σε κύτταρα και πειραματόζωα), εμφανίζεται να είναι διχασμένη ως προς την επικινδυνότητα και αυτό γιατί οι μισές έρευνες δείχνουν επικινδυνότητα, ενώ οι άλλες μισές δεν δείχνουν κάτι τέτοιο. Η δική μας ερευνητική ομάδα, έχοντας μακρά πειραματική εμπειρία στο ζήτημα αυτό, συντάσσεται μαζί με τους επιστήμονες εκείνους που υποστηρίζουν ότι τα προταθέντα από το 1998 όρια ασφαλείας δεν παρέχουν ασφάλεια από τις ακτινοβολίες της κινητής τηλεφωνίας (και όχι μόνο) στην υγεία του ανθρώπου. Τη θέση μας αυτή στηρίζουμε στα ακόλουθα:

Πρώτον: Η συγκεκριμένη μη ιονίζουσα ακτινοβολία είναι τεχνητή και δεν υπήρχε κατά τη διάρκεια της εξέλιξης των ειδών στον πλανήτη μας. Κατά συνέπεια οι οργανισμοί δεν είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν κάποιον μηχανισμό άμυνας, όπως π.χ. έχει συμβεί με την υπεριώδη ακτινοβολία (η οποία προέρχεται από τον ήλιο) όπου η σύνθεση μελανίνης από τα κύτταρα της επιδερμίδας προστατεύει στη συνέχεια από τη διείσδυσή της στα βαθύτερα στρώματα όπου και θα ήταν επικίνδυνη.

Δεύτερον: Τα προταθέντα από τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας «όρια ασφαλείας» έχουν καθορισθεί με κριτήρια την αύξηση της θερμοκρασίας των κυττάρων που δέχονται την ακτινοβολία. Αυτή λέγεται και θερμική επίδραση. Σταδιακά όμως, οι πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει πως οι μη θερμικές επιπτώσεις, δηλαδή αυτές που προκαλούνται από ένταση της ακτινοβολίας κάτω από τα «όρια ασφαλείας», είναι πολύ σοβαρές. Αν και τέτοιες επιπτώσεις στον άνθρωπο είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθούν, εντούτοις μελέτες επιδημιολογικές και πειραματικές σε κύτταρα και σε πειραματόζωα συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι η ένταση της ακτινοβολίας κινητής τηλεφωνίας κάτω από τα όρια ασφαλείας, προερχομένης είτε από κεραίες βάσης είτε από τη χρήση των κινητών τηλεφώνων είναι επιβλαβής, με συμπτώματα όπως: πονοκέφαλοι, κόπωση, προσωρινή απώλεια μνήμης, έλλειψη συγκέντρωσης, κ.λπ. μέχρι και καλοήθης καρκίνος του ακουστικού νεύρου (σε χρήστες κινητών τηλεφώνων με παρατεταμένη χρήση).

Τρίτον: Πειράματα σε πειραματόζωα και σε κυτταροκαλλιέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί και από τη δική μας ερευνητική ομάδα έχουν δείξει αλλαγές συμπεριφοράς, μορφολογικές αλλοιώσεις του εγκεφάλου, μείωση γονιμότητας, κ.λπ. μέχρι και θραύση του μορίου του DNA (δημοσίευση Μάιος 2005).

Τέταρτον: O παγκόσμιος οργανισμός υγείας σε διεθνές συνέδριο που πραγματοποίησε για τις επιπτώσεις των μη ιονιζουσών ακτινοβολιών, στη Μόσχα τον Oκτώβριο του 2004, διαπίστωσε πως το ζήτημα της επικινδυνότητας χρήζει περαιτέρω έρευνας και καλό θα ήταν να συνεργαστούν επιστήμονες από διάφορες χώρες στις οποίες και ισχύουν διαφορετικά όρια ασφαλείας. Αυτός είναι και ο λόγος που πραγματικά είμαστε τελείως αντίθετοι με την πολιτική που ακολουθεί ο εν λόγω οργανισμός στο θέμα των ακτινοβολιών. Η περίπτωση της ακτινοβολίας της κινητής τηλεφωνίας παραπέμπει σε περιπτώσεις όπως η ραδιενέργεια, το κάπνισμα, οι διοξίνες, και σε άλλους παράγοντες που αρχικά είχαν θεωρηθεί ακίνδυνοι για την υγεία.

Άρα, τι τελικά πρέπει να γίνει ώστε ο πληθυσμός να είναι ασφαλής από τη χρήση της κινητής τηλεφωνίας;

Oι προτάσεις μας έχουν δύο άξονες, έναν για την τοποθέτηση των κεραιών βάσης και έναν για τη χρήση των κινητών τηλεφώνων.

Τοποθέτηση κεραιών βάσης

Τη στιγμή που, έστω και αν είναι αμφιλεγόμενες, υπάρχουν επιπτώσεις στην υγεία, η πρότασή μας είναι απλή και ευλογοφανής: Θα πρέπει οι κεραίες βάσης να τοποθετούνται έτσι ώστε η ένταση της ακτινοβολίας σε χώρους ανθρώπινης δραστηριότητας (ταράτσες, μπαλκόνια, εσωτερικό οικίας, κ.λπ.) μετά την τοποθέτηση και λειτουργία της κεραίας στη μέγιστη λειτουργική ισχύ της, να είναι ίδια όπως ήταν και πριν εγκατασταθεί η κεραία. (Αυτό βέβαια με την προϋπόθεση πως δεν είναι ήδη βεβαρημένη η περιοχή από άλλα ραδιοκύματα). Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να επιβαρύνεται ο οποιοσδήποτε πολίτης με επιπλέον ακτινοβολία από την υπάρχουσα, έστω και αν αυτή δεν είναι βέβαια μηδενική αφού ήδη «κυκλοφορούν» ακτινοβολίες προερχόμενες κυρίως από ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Άλλωστε εντός των σπιτιών κυκλοφορούν επίσης μη ιονίζουσες ακτινοβολίες από ασύρματα τηλέφωνα, φούρνους μικροκυμάτων, ασύρματα δίκτυα υπολογιστών, κ.λπ. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί σε σχολεία και παιδικούς σταθμούς όπου εκεί πρέπει να ισχύει η μηδενική ισχύς ακτινοβολίας όσο είναι εφικτό, από οποιαδήποτε πηγή. Είναι βέβαια γνωστό ότι μικρό τμήμα του πληθυσμού υπάγεται στην κατηγορία έκθεσης ακτινοβολίας από κεραίες βάσης, αλλά η πολιτεία έχει χρέος να τους προφυλάξει από ενδεχόμενους κινδύνους στην υγεία τους ενσωματώνοντας σχετική διάταξη στο σχέδιο νόμου «περί τηλεπικοινωνιών» που βρίσκεται υπό επεξεργασία για ψήφιση από τη Βουλή των Ελλήνων (Ιούνιος 2005).

Το πώς θα πραγματοποιηθεί αυτό είναι θέμα των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας που θα πρέπει να επωμισθούν το οποιοδήποτε οικονομικό κόστος, π.χ. εγκαθιστώντας κεραίες μεγαλύτερης ισχύος σε λόφους (εφόσον στην περιοχή δεν υπάρχει πρόσβαση από το κοινό) και κεραίες ή αναμεταδότες χαμηλής ισχύος μέσα στην πόλη, ακόμα ίσως και στις κολόνες φωτισμού των μεγάλων λεωφόρων όπου δεν υπάρχει πάντα μόνιμη διαμονή ανθρώπων.

Τι συμβαίνει σήμερα στην Πανεπιστημιούπολη;

Μέχρι πριν λίγους μήνες μπορούσαν οι κάτοχοι κινητών να επικοινωνούν με σχετική ευκολία. Άλλωστε πολλά από τα πειράματα της ερευνητικής μας ομάδας πραγματοποιήθηκαν επειδή «υπήρχε σήμα» κινητής τηλεφωνίας. Κάποια στιγμή όμως σταμάτησε η δυνατότητα αυτή και, όπως πληροφορηθήκαμε, απομακρύνθηκαν οι κεραίες συγκεκριμένης εταιρίας από το κτήριο της Φιλοσοφικής Σχολής. Η θέση μας στην αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού είναι η ακόλουθη:

α) θα μπορούσαν, θεωρητικά αλλά και τηρώντας αυστηρά όρια ασφαλείας, να τοποθετηθούν οι κεραίες σε οποιοδήποτε κτήριο μεγάλου ύψους της Πανεπιστημιούπολης,

β) μολονότι η ύπαρξη των κεραιών αυτών δεν συνεπάγεται κινδύνους για τους εργαζόμενους εντός του κτηρίου εγκατάστασης, εν τούτοις έχει διεθνώς γίνει αποδεκτό ότι για ψυχολογικούς λόγους κάτι τέτοιο θα πρέπει να αποφεύγεται,

γ) η χρήση κινητών τηλεφώνων αποτελεί αναπόσπαστη δραστηριότητα της ζωής μας χωρίς να εξαιρείται η ακαδημαϊκή δραστηριότητα φοιτητών και προσωπικού του Ε.Κ.Π.Α., αφού δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις αναγκαίας χρήσης κινητών για λόγους ασφαλείας σε χώρους όπου δεν υπάρχει σταθερό τηλέφωνο,

δ) η λειτουργία του συστήματος κινητής τηλεφωνίας απαιτεί την ύπαρξη κυψελοειδούς δικτύου κεραιών, όπως ήδη αναφέραμε. Και τη στιγμή αυτή δεν υπάρχει κάλυψη της Πανεπιστημιούπολης με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η επικοινωνία εντός των Σχολών.

Λαμβάνοντας υπ' όψιν όλα τα ανωτέρω και με την προϋπόθεση ότι δεν θα επιβαρυνθεί ούτε κατ' ελάχιστον οποιοδήποτε σημείο της Πανεπιστημιούπολης, προτείνουμε τη δυνατότητα εγκατάστασης κεραιών κινητής τηλεφωνίας στον μικρό λόφο επάνω από την περιφερειακή λεωφόρο (έκταση η οποία ανήκει στο Ε.Κ.Π.Α.). Άλλωστε, ο λόφος αυτός δεσπόζει της Πανεπιστημιούπολης. Επίσης, με την εγκατάσταση των κεραιών αυτών θα εξυπηρετηθούν και οι διερχόμενοι οδηγοί οι οποίοι δεν μπορούν τώρα να επικοινωνήσουν με κινητό τηλέφωνο.

Χρήση κινητών τηλεφώνων

Με βάση την έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί από τη δική μας ερευνητική ομάδα αλλά και πολλές άλλες διεθνώς, θεωρούμε χρέος μας να προτείνουμε τα παρακάτω για την ελαχιστοποίηση των όποιων επιπτώσεων στην υγεία από τη χρήση των κινητών τηλεφώνων:

α) χρησιμοποιούμε το κινητό τηλέφωνο με τον «κλασικό τρόπο» δηλαδή το κινητό στο αυτί μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και για λίγα δευτερόλεπτα. Η διάρκεια σχετίζεται με την ένταση που εκπέμπει το κινητό όπως εξηγήθηκε πιο πάνω, αλλά αυτό είναι κάτι που ο χρήστης δεν το γνωρίζει.

β) Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε ενσύρματο hands free ή ασύρματο blue tooth (το οποίο εκπέμπει ακτινοβολία πολύ χαμηλής έντασης, περίπου 1/1.000 εκείνης ενός κινητού τηλεφώνου). Όπως έχουμε αποδείξει πειραματικά, οι επιπτώσεις στα πειραματόζωά μας και στις καλλιέργειες κυττάρων είναι μειωμένες έως μηδενικές. Επειδή όμως το κινητό δεν παύει να λειτουργεί ως πομπός, δηλαδή εκπέμπει ακτινοβολία όπως θα έκανε εάν είχαμε το κινητό στο αυτί, έχει μεγάλη σημασία η θέση στην οποία τοποθετούμε το κινητό κατά τη διάρκεια της συνομιλίας με hands free ή blue tooth. Συνήθως οι χρήστες κινητών τηλεφώνων τοποθετούν το κινητό τους κατά τη διάρκεια της συνομιλίας σε κάποια τσέπη ή μέσα σε τσαντάκι κρεμαστό ή ακόμα και στη ζώνη με τη βοήθεια ειδικής θήκης με κλιπ, και μάλιστα με τέτοιο προσανατολισμό ώστε η πίσω πλευρά του κινητού ευρίσκεται αντίκρυ στο σώμα. Αυτή όμως είναι η πλευρά, από την οποία τα περισσότερα κινητά εκπέμπουν τη μέγιστη ένταση ακτινοβολίας. Στις περιπτώσεις αυτές καλό θα είναι να έχουμε το κινητό μακριά από το σώμα, τουλάχιστον τριάντα εκατοστά.

γ) Για να επιλύσουμε το πρόβλημα αυτό έχουμε επινοήσει τον σχεδιασμό ειδικής θήκης προστασίας στην οποία τοποθετείται το κινητό όταν χρησιμοποιούμε hands free ή blue tooth, όπως θα παρουσιαστεί αναλυτικά κατά τη διάρκεια της «Εβδομάδας Επιστήμης και Τεχνολογίας / Ερμής» στο Ζάππειο από 1-7 Ιουλίου 2005, όπου και συμμετέχει το Ε.Κ.Π.Α.

Χρήση του κινητού τηλεφώνου από τα παιδιά

Όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω ισχύουν πολύ περισσότερο για τα παιδιά κάθε ηλικίας αφού ο εγκέφαλός τους αλλά και τα υπόλοιπα μέρη του σώματός τους ευρίσκονται σε συνεχή ανάπτυξη. Έτσι κάθε διαταραχή, έστω και μικρή, που μπορεί να προκληθεί από την ακτινοβολία μπορεί να είναι σημαντική σε βάθος χρόνου. Κατά συνέπεια δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν το κινητό στο αυτί παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Χρήση του κινητού τηλεφώνου στο αυτοκίνητο

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να αποφεύγεται η εκτεταμένη χρήση του κινητού μέσα στο αυτοκίνητο. Εκτός του γεγονότος ότι η ακτινοβολία ανακλάται από τα μεταλλικά μέρη και συνεπώς τμήμα της κυκλοφορεί εντός του αυτοκινήτου ακτινοβολώντας τον χρήστη και τους συνεπιβάτες με ένταση που μπορεί να είναι υπολογίσιμη, αποσπάται η προσοχή του οδηγού-χρήστη. Εάν είναι απόλυτα απαραίτητη η χρήση κινητού, αυτό μπορεί να χρησιμοποιείται με hands free ή blue tooth, αλλά τοποθετώντας το κινητό μακριά από το σώμα και κοντά σε παράθυρο ώστε να εξέρχεται η ακτινοβολία.

 

Ερευνητική ομάδα: Δρ Δ. Παναγόπουλος, Δρ Ι. Τρουγκάκος, Ε. Χαβδούλα,
Ε. Πάσιου, Α. Βελέντζας, Β. Μπάκου, Α. Σουλάνδρου, Μ. Τριμανδήλη

Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Κυττάρου & Βιοφυσικής, Ε.Κ.Π.Α.

 

Περισσότερες πληροφορίες

http://multimedia.biol.uoa.gr, http://kyttariki.biol.uoa.gr

Η έρευνα αυτή χρηματοδοτείται αποκλειστικά από το Ε.Κ.Π.Α. (πρόγραμμα Καποδίστριας – Ε.Λ.Κ.Ε.). Oυσιαστική υπήρξε η συμβολή του αείμνηστου Αντιπρύτανη Ιωάννη Δρακόπουλου που μας είχε εγκρίνει ποσόν 5.000.000 δρχ. για την προμήθεια οργάνου ακριβείας μέτρησης ακτινοβολίας σε συνεργασία με τον συνάδελφο καθηγητή Κώστα Λιολιούση.

 

 

______________________

Σημείωση του Ημι-ορόφου:
 

Για περισσότερες πληροφορίες επί του θέματος
επισκεφτείτε την σελίδα, της Κοινότητας του indy.gr,
Ενάντια στις κεραίες κινητής τηλεφωνίας