ο ημιόροφος

Το 1994, μια φωνή αντίστασης φτάνει στα αυτιά μας από τα βουνά του νοτιοανατολικού Μεξικού. Άντρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι, από διαφορετικούς ιθαγενικούς λαούς Μάγια, εξεγείρονται διεκδικώντας την αξιοπρέπειά τους, χωρίς να δέχονται να ζητήσουν την άδεια από κανένα για να ζήσουν ελεύθεροι.

Η εξέγερση της αξιοπρέπειας, όπως ονομάστηκε από τους ίδιους τους Ζαπατίστας, είναι η συνάντηση της παράδοσης με το παρόν, της εμπειρίας με τις ιδέες, του ονείρου με την πραγματικότητα. «Προχωράμε ρωτώντας», όχι διακηρύττοντας, υποβάλλουμε ιδέες, προτείνουμε, συμπεραίνουμε, προσκαλούμε, αναζητώντας δεσμούς με άλλους αγώνες, αναζητώντας απάντηση ακούγοντας την ηχώ. Έτσι, η σύλληψη της επανάστασης στην ολότητά της γυρνάει ανάποδα και, αντί να αποτελεί απάντηση, μετατρέπεται σε ερώτημα, οδηγώντας στη διάλυση των σχέσεων εξουσίας.

Λίγα λόγια για την «άλλη υγεία»

Από τις πρώτες μέρες της εξέγερσης, με τη συγκρότηση των Αυτόνομων Εξεγερμένων Ζαπατιστικών Δήμων (MAREZ), αρχίζει να δημιουργείται και να οργανώνεται το αυτόνομο σύστημα υγείας, προκειμένου να απαντήσει σε ένα από τα βασικά αιτήματα της εξέγερσης. Αυτή η «άλλη υγεία» δεν αποτελεί αντίγραφο του καπιταλιστικού τρόπου θεώρησης και αντιμετώπισης της ασθένειας και του ασθενή, αλλά μια πρακτική εντελώς νέα και επαναστατική.

Σ’ αυτή τη βάση, έχει δημιουργηθεί το αυτόνομο σύστημα ζαπατιστικής υγείας (SSAZ), βασική συνιστώσα του οποίου αποτελούν οι ίδιες οι κοινότητες, μέσω των γενικών συνελεύσεών τους. Αυτές αποφασίζουν τους τρόπους προώθησης της ατομικής, οικογενειακής και κοινοτικής υγιεινής, η οποία θεωρούν ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την περιβαλλοντική υγιεινή.

Αυτές ορίζουν τους λεγόμενους «promotores» (λειτουργούς), τις βάσεις στήριξης, δηλαδή, που αναλαμβάνουν να προωθήσουν την «άλλη υγεία», και τους «formadores» (εκπαιδευτές, οι οποίοι αναλαμβάνουν την εκπαίδευση των «promotores»). Επίσης, ορίζουν τις επιτροπές υγείας και αξιολογούν το έργο τους, καθώς και ό,τι αφορά την υλικοτεχνική υποδομή, όπως την κατασκευή και τη λειτουργία των κέντρων υγείας σε κάθε κοινότητα, των αυτόνομων κλινικών σε επίπεδο δήμων, ή των νοσοκομείων και των κεντρικών κλινικών σε επίπεδο περιφέρειας.

Κάθε μία από τις πέντε περιφέρειες της αυτόνομης περιοχής διαμορφώνει το σύστημα υγείας ανάλογα με τους ρυθμούς, τις μεθόδους, τους οικονομικούς πόρους και τις δυνατότητές της. Έχουν αναπτυχθεί τομείς όπως η γενική ιατρική, η αναπαραγωγική και σεξουαλική υγεία και γυναικολογία, η οφθαλμολογία, η ψυχική υγεία και η οδοντιατρική. Στα πρώτα στάδια, αντιμετωπίζονται ασθένειες του αναπνευστικού και ουροποιητικού συστήματος, ενώ υπάρχουν και λειτουργούν και χειρουργεία (κυρίως με τη βοήθεια αλληλέγγυων γιατρών, ιδιαίτερα για περιπτώσεις μικροτραυμάτων).

Αξίζει να σημειώσουμε εδώ, τη μεγάλη ανάπτυξη και διάδοση της παραδοσιακής ιατρικής και της θεραπείας με τη χρήση βοτάνων. Οι ιθαγενείς Ζαπατίστας, αποφασισμένοι να ανακτήσουν αυτή την παράδοση, την οποία προσπάθησαν να εξαφανίσουν το κράτος και οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες, έχουν δημιουργήσει εργαστήρια παρασκευής φαρμάκων από βότανα και έχουν εκπαιδεύσει λειτουργούς («promotores»), βασιζόμενοι στην εμπειρία των γηραιότερων από τις κοινότητες και των πρακτικών γιατρών («curanderos» και «hueseros»), οι οποίοι με τη σειρά τους συνθέτουν αυτή τη γνώση προς όφελος της κοινότητας. Αυτός είναι ο τρόπος που ως ιθαγενείς εμπιστεύονται περισσότερο, καθώς προέρχεται από την κουλτούρα τους, ενώ, ταυτόχρονα, τους επιτρέπει να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τα πατενταρισμένα φάρμακα των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών. Τέλος, δεν δέχονται κανενός είδους βοήθεια από το κράτος, τους κρατικούς οργανισμούς και τις επιχειρήσεις.

Οι «promotores» έχουν κερδίσει την εμπιστοσύνη των κοινοτήτων, όχι μόνο επειδή αποτελούν κομμάτι τους, μιλούν την ίδια γλώσσα και αντιμετωπίζουν τους ασθενείς και τις υπόλοιπες βάσεις στήριξης ισότιμα, προσπαθώντας να μοιραστούν τη γνώση που έχουν αποκτήσει με τους υπόλοιπους, αλλά και γιατί δεν κάνουν κανενός είδους διάκριση φύλου, φυλής, πολιτικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων. Επίκεντρο αποτελεί ο άνθρωπος και όχι η ασθένεια, αφού δεν μπορεί να υπάρξει θεραπεία χωρίς τη γνώση και τη συναίνεση του ασθενή, κάτι το οποίο επιτυγχάνεται με κάθε δυνατό τρόπο (ακόμα και με σχέδια ή ζωγραφιές). Πρωταρχικό μέλημά τους είναι η πρόληψη, και λιγότερο η αντιμετώπιση των ασθενειών.

Ο λειτουργός της υγείας είναι ένα μέλος της ζαπατιστικής κοινότητας που εργάζεται χωρίς μισθό, με μοναδικό οδηγό τη «συνείδησή του», όπως λένε και οι ίδιοι οι «promotores», για το δυνάμωμα της αυτονομίας του λαού του και τη στήριξη των συντρόφων και των συντροφισσών του. Η κοινότητα αναλαμβάνει να φροντίσει τα χωράφια του, για το διάστημα που εργάζεται ως «promoter», και καλύπτει τα έξοδα διατροφής και μετακίνησής του (κάτι το οποίο συμβαίνει και με κάθε μέλος βάσης στήριξης που αναλαμβάνει κάποια θέση, είτε στον τομέα της εκπαίδευσης, είτε ως εκπρόσωπος της κοινότητας στα Αυτόνομα Συμβούλια κ.λπ).

Σε επίπεδο δήμου, υπάρχουν μέλη των Αυτόνομων Συμβουλίων τα οποία έχουν την ευθύνη του τομέα υγείας, συντονίζουν το έργο στο σύνολο του δήμου, μεταφέρουν τις αποφάσεις των κοινοτήτων στα Αυτόνομα Συμβούλια και τα Συμβούλια Καλής Διακυβέρνησης, οργανώνουν τις διάφορες συνελεύσεις και τα μαθήματα – σεμινάρια των «promotores» και των «formadores» και παρουσιάζουν ρητά τις προτάσεις των διάφορων ομάδων αλληλεγγύης για το πρόγραμμα υγείας.

Σε επίπεδο περιφέρειας, τα Συμβούλια Καλής Διακυβέρνησης, που είναι αιρετά και λειτουργούν κυκλικά, συγκεντρώνουν τις αποφάσεις των κοινοτήτων και των αυτόνομων δήμων και αναλαμβάνουν να συντονίσουν και να οργανώσουν την εφαρμογή τους. Παράλληλα, φροντίζουν για την ισομερή κατανομή των προγραμμάτων που φτάνουν στις ζαπατιστικές περιοχές και μεταφέρουν τις προτάσεις γι’ αυτά τα προγράμματα στα αυτόνομα συμβούλια και τις κοινότητες, προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις.

Το οδοντοτεχνικό εργαστήριο

Κάπως έτσι, γεννήθηκε και η ιδέα για τη δημιουργία ενός οδοντοτεχνικού εργαστηρίου στο Caracol V “Que Habla Para Tod@s”, στην κοινότητα Ρομπέρτο Μπάριος, στη βόρεια ζώνη της Τσιάπας. Μετά από συζήτηση συντρόφων/ισσών με το Συμβούλιο Καλής Διακυβέρνησης, αποφασίστηκε να διερευνηθεί, από τη μια πλευρά, η ανάγκη δημιουργίας ενός τέτοιου εργαστηρίου στις εξεγερμένες περιοχές, ο χαρακτήρας και ο τρόπος λειτουργίας του – αφού, μια τέτοια απόφαση θα έπρεπε να ληφθεί από τις συνελεύσεις των κοινοτήτων και των αυτόνομων δήμων – και, από την άλλη, η δυνατότητα στήριξής του από συντρόφους και συντρόφισσες στην Ελλάδα, όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο, αλλά κυρίως στο επίπεδο της κατάρτισης.

Στη συνέχεια, μέσα από ένα Caracol, η πρόταση έφτασε στην Αθήνα, σε άτομα και συλλογικότητες που τους ενώνουν κοινά προτάγματα με το ζαπατιστικό αγώνα, και, την άνοιξη του 2004, δημιουργήθηκε η συλλογικότητα «Σπείρα αλληλεγγύης – Σπόρος αντίστασης», η οποία λειτουργεί με αμεσοδημοκρατικό και αντιιεραρχικό τρόπο, μακριά από θεσμούς, κόμματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις, επιχορηγήσεις ή οποιαδήποτε σχέση εξάρτησης. Στόχος της είναι όχι μόνο η δημιουργία και η στήριξη του οδοντοτεχνείου, αλλά και η αντιπληροφόρηση σε σχέση με τον αγώνα των Ζαπατίστας για ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη και αυτονομία.
Για την υλοποίηση αυτού του προγράμματος, τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί εκδηλώσεις, συζητήσεις και προβολές, οι οποίες στηρίχθηκαν από συντρόφους/ισσες από αυτόνομα και ελευθεριακά στέκια, καθώς και καταλήψεις στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη, τον Βόλο, τη Βέροια, την Καρδίτσα και τη Νάξο, ενώ μεταφράστηκε και το βιβλίο του εξεγερμένου υποδιοικητή Μάρκος «Το ημερολόγιο της αντίστασης». Τον Οκτώβριο του 2005, σύντροφοι/ισσες της συλλογικότητας, με τη βοήθεια του Συμβουλίου Καλής Διακυβέρνησης, των βάσεων στήριξης της περιοχής του Caracol V του Roberto Barrios, καθώς και αλληλέγγυων συντρόφων/ισσών από διάφορες γωνιές της γης που βρίσκονταν εκεί, ξεκινούν την κατασκευή του εργαστηρίου. Τον Δεκέμβριο του 2005, το «εξεγερμένο οδοντοτεχνικό εργαστήριο Subteniente IMG Alvaro» (που παίρνει το όνομα ενός αντάρτη ο οποίος δολοφονήθηκε στη μάχη του Οκοσίνκο, τον Ιανουάριο του 1994) ανοίγει τις πόρτες του και αρχίζει να δέχεται τους πρώτους ασθενείς, ενώ έναν μήνα μετά, τον Ιανουάριο του 2006, ξεκινούν τα μαθήματα επιμόρφωσης, με τη συμμετοχή των «promotores» από τους εννέα αυτόνομους δήμους της βόρειας ζώνης.

Η κατασκευή, ο τρόπος λειτουργίας, το περιεχόμενο και η διαδικασία της εκπαίδευσης διαμορφώθηκε από κοινού, μέσα από τις συνελεύσεις που πραγματοποιούνταν σε τακτά χρονικά διαστήματα, αμεσοδημοκρατικά και ισότιμα. Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, που ολοκληρώθηκαν σε πέντε μήνες, το εργαστήριο λειτουργούσε κανονικά με ασθενείς, κάτι το οποίο βοήθησε τους συντρόφους «promotores» να αποκτήσουν σε μικρό χρονικό διάστημα την απαραίτητη εμπειρία και γνώση, ενώ με το τέλος των μαθημάτων, το εργαστήριο συνέχισε να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο, το ίδιο πρόγραμμα και τη συμμετοχή όλων. Τέλος, για την καλύτερη εξυπηρέτηση των απομακρυσμένων κοινοτήτων, αποφασίστηκε να πραγματοποιούνται επισκέψεις σε ασθενείς αυτών των περιοχών, σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Μέχρι σήμερα, το κόστος για τη δημιουργία και τη λειτουργία του εργαστηρίου (διαμόρφωση του χώρου, ηλεκτρική και υδραυλική εγκατάσταση, κ.λπ), καθώς και για την αγορά μηχανημάτων και αναλώσιμων υλικών, ανέρχεται στα 9.000 ευρώ. Έτσι, μπορούμε πλέον να πούμε ότι το εξεγερμένο ζαπατιστικό οδοντοτεχνείο της βόρειας ζώνης της Τσιάπας διαθέτει έξι έμπειρους/ες οδοντοτεχνίτες/ισσες (3 άντρες και 3 γυναίκες), που με υπευθυνότητα και αποφασιστικότητα προσπαθούν να αντιμετωπίσουν οποιοδήποτε πρόβλημα και να στηρίξουν τους συντρόφους, τις συντρόφισσες και την αυτονομία τους. Ωστόσο, το πρόγραμμα επιμόρφωσης δεν έχει τελειώσει, αφού κάθε χρόνο παραδίδονται μαθήματα, τα οποία έχουν στόχο, αφενός την ενημέρωση για τις καινούριες μεθόδους και τα υλικά και, αφετέρου, την από κοινού συζήτηση τρόπων αντιμετώπισης των όποιων προβλημάτων προκύπτουν.

Παράλληλα, συνεχίζεται η οικονομική στήριξη για την αγορά των αναλώσιμων υλικών καθώς και για τα έξοδα μετακίνησης των «promotores», ενώ έχει ξεκινήσει η κατασκευή του νέου οικήματος που θα στεγάσει το οδοντοτεχνικό εργαστήριο, η ολοκλήρωση της οποίας αναμένεται να στοιχίσει περίπου 3.000 ευρώ.
Από την άνοιξη του 2008, έπειτα από κάλεσμα σε συλλογικότητες και συντρόφους/ισσες του αναρχικού, αντιεξουσιαστικού και ελευθεριακού χώρου της Αθήνας, έχει συγκροτηθεί μια πρωτοβουλία η οποία, ανάμεσα στις υπόλοιπες δραστηριότητες αντιπληροφόρησης και αλληλεγγύης στον αγώνα των Ζαπατίστας που έχει αναπτύξει, στηρίζει και τη λειτουργία του οδοντοτεχνείου.

Συμμετέχοντας σε μια διαδικασία πραγματικά ανατρεπτική και αντιεξουσιαστική, κατά την οποία διδάσκεις και διδάσκεσαι, μοιράζεσαι γνώσεις και εμπειρίες, αγώνες και προβληματισμούς, λάθη και αμφιβολίες, το νόημα των λέξεων «αξιοπρέπεια, συντροφικότητα, αλληλεγγύη, δέσμευση» αποκτά μια άλλη διάσταση. Γιατί, παρά τον λεγόμενο «πόλεμο χαμηλής έντασης», που μεταφράζεται στις καθημερινές ένοπλες επιθέσεις και τον οικονομικό πόλεμο από το κράτος, τους παραστρατιωτικούς και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, οι Ζαπατίστας προχωρούν μπροστά, χτίζοντας την αυτονομία τους, φτιάχνοντας το δικό τους ημερολόγιο, το ημερολόγιο των από κάτω, χωρίς να υποτάσσονται στον «εύκολο τρόπο» που τους «προσφέρει» το καπιταλιστικό σύστημα.

Γι’ αυτό, η αλληλεγγύη ως συστατικό του ίδιου του αγώνα δεν μπορεί παρά να είναι μια αλληλεγγύη άνευ όρων. Είναι ένα σημείο συνάντησης και αλληλεπίδρασης όσων μοιράζονται τους ίδιους αγώνες, τα ίδια προτάγματα, τις ίδιες επιθυμίες. Είναι μια αλληλεγγύη από τα μέσα και από τα κάτω, όσων αντιστέκονται στην καπιταλιστική βαρβαρότητα, όσων αγωνίζονται ενάντια σε κάθε μορφή εξουσίας, για μια ζωή ελεύθερη και αξιοπρεπή για όλους και όλες.

Σπείρα αλληλεγγύης – Σπόρος αντίστασης
Αλληλέγγυες / οι από τον αναρχικό, αντιεξουσιαστικό και ελευθεριακό χώρο

Για το ίδιο θέμα: Εξεγερμένο οδοντοτεχνικό εργαστήριο "Subteniente IMG Alvaro"