ο ημιόροφος

      Οι βασικές γραμμές της πολιτικής που θα ακολουθηθεί τα επόμενα χρόνια στο χώρο της Υγείας έχουν ήδη αρχίσει να διαγράφονται. Η συνταγή δεν είναι «νέα». Έχει εφαρμοσθεί και σε άλλες χώρες με ή χωρίς ΔΝΤ και τα αποτελέσματά της έχουν ήδη καταγραφεί και αποτιμηθεί. Μείωση μισθών, περιστολή προσλήψεων, κατάργηση υπηρεσιών, συμπράξεις με ιδιώτες. Ακολουθώντας μια αιτιολογική λογική λύσης και προβλήματος και με βάση τις ανωτέρω προτάσεις, οι οποίες παρουσιάζονται ως μονόδρομος, θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι τα προβλήματα του ΕΣΥ εστιάζονται στους υψηλούς μισθούς των εργαζομένων, το πλεονάζον προσωπικό, την πληθώρα ιατρικών και κοινωνικών υπηρεσιών και τις περιττές δημόσιες δαπάνες.

Είναι όμως έτσι; Δυστυχώς για τους κυβερνώντες - πραγματικούς και κατ’ επίφαση- και εν αντιθέσει με τους περίπλοκους μηχανισμούς της διεθνούς οικονομίας, τη λειτουργία του ΕΣΥ την αντιλαμβανόμαστε με ακρίβεια με βάση τη συλλογική προσωπική μας εμπειρία είτε ως εξυπηρετούμενοι είτε ως εργαζόμενοι σε αυτό. Οι ελλείψεις σε «μάχιμο» προσωπικό και υλικοτεχνική υποδομή είναι τεράστιες (κυρίως στην περιφέρεια), οι υπηρεσίες εκλείπουν και σταδιακά υποβαθμίζονται, η κρατική χρηματοδότηση αποκλιμακώνεται ταχέως, οι μισθοί της πλειοψηφίας των εργαζομένων είναι καθηλωμένοι την ίδια στιγμή που η παραοικονομία και ο ιδιωτικός τομέας ανθούν.

Διαφωνεί κανείς; Κόμματα, συνδικαλιστές, ινστιτούτα, ΔΝΤ, ΕΕ ; Όχι βέβαια. Όμως στην «κρίσιμη αυτή καμπή», μετράνε τα άμεσα αποτελέσματα.(τα οικονομικά κι όχι άλλα) κι όχι η λύση του προβλήματος, η οποία μετατίθεται αέναα. Και φυσικά παρακάμπτεται το γεγονός ότι οι βραχυπρόθεσμες λύσεις μόνο βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα μπορεί να έχουν και σε βάθος χρόνου αντί να αντιμετωπίζουν διογκώνουν το πρόβλημα. Κι αυτό δεν αποτελεί μια καταστροφολογική άποψη για λόγους εντυπωσιασμού. Απορρέει από την τοπική και διεθνή εμπειρία εφαρμογής αυτών των πολιτικών οι οποίες οδηγούν στα εξής αποτελέσματα : Υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας, ταξική αναδιανομή της πρόσβασης και αντιμετώπισης εις βάρος των κατώτερων οικονομικά στρωμάτων και διόγκωση των δημοσίων και ιδιωτικών δαπανών για την υγεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεταρρύθμιση του NHS (το αντίστοιχο ΕΣΥ) τη δεκαετία του ‘90 στη Βρετανία, μια χώρα «λαγό» των εξελίξεων στο χώρο των συστημάτων Υγείας. Και βέβαια, η αντιστοιχία γίνεται εφιαλτική αν αναλογιστούμε ότι ο σοσιαλιστής Μπλερ αποδόμησε ένα σύστημα υγείας πρότυπο για τα δεδομένα της Δυτικής Ευρώπης. Ενώ το ΕΣΥ;

Το ΕΣΥ δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 και ο αρχικός σχεδιασμός του δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ακόμη και αυτός ο ελλιπής σχεδιασμός άρχισε να υποσκάπτεται αμέσως μετά τη «γέννησή» του. Πώς; Επιλεκτικά αναφέρω κάποιους τρόπους: Απουσία υγειονομικού χάρτη και ανάπτυξη υγειονομικών μονάδων με βάση μικροπολιτικές τοπικές ανάγκες, υπερστελέχωση περιφερικής και κεντρικής διοίκησης με ακατάλληλο προσωπικό και βάσει ρουσφετολογικών κριτηρίων, απουσία πρωτοβάθμιων δομών φροντίδας και αποκατάστασης, καθώς και κοινωνικών υπηρεσιών πρόληψης και πρόνοιας, νομιμοποίηση, επί της ουσίας, πρακτικών κερδοσκοπίας φαρμακευτικών εταιρειών, γιατρών και διοικητικών υπαλλήλων (μίζες από προμήθειες υλικών και από υπερσυνταγογράφηση φαρμάκων,  «φακελάκι», πλασματικές εφημερίες - υπερωρίες κλπ), ανισομερής κατανομή εργασίας εις βάρος των ανειδίκευτων γιατρών (αγροτικοί και ειδικευόμενοι), ανισομερής στελέχωση υπέρ του κέντρου και εις βάρος της περιφέρειας και ταυτόχρονη ελλιπής στελέχωση υγειονομικών μονάδων κυρίως όσον αφορά σε μη ιατρικό προσωπικό, συνειδητή υπολειτουργία τμημάτων  υψηλής κερδοφορίας εις όφελος ιδιωτικών δομών και άλλα πολλά Και πάλι διαφωνεί κανείς; Σε γενικές γραμμές όχι.

Το αποτέλεσμα προκαλεί την απορία ακόμη και των «Απεσταλμένων». Πώς γίνεται ένα ιδιαίτερα ελλειμματικό ΕΣΥ να συνδυάζεται με τόσο χαμηλές ποιοτικά υπηρεσίες και ταυτόχρονα τόσο υψηλές ιδιωτικές δαπάνες; Κι όμως γίνεται. Και η «κρίση» και οι πολιτικές που φαίνεται ότι θα επιβληθούν στο όνομά της είναι προφανές ότι  θα συνδράμουν στο πρόβλημα κι όχι στη λύση του.

Γιατί τότε όλοι υποστηρίζουν ότι τα συγκεκριμένα μέτρα αποτελούν μονόδρομο; Μα γιατί κανείς από τους  επίσημους φορείς εξουσίας δεν μπορεί να στραφεί ενάντια στο σύστημα που εξυπηρετεί και διαχειρίζεται. Και είναι το ίδιο το καπιταλιστικό μοντέλο ανάπτυξης που δημιούργησε τις συνθήκες και τις προϋποθέσεις για την «κρίση» του συστήματος υγείας. Και φυσικά ο όρος «κρίση» είναι προσχηματικός, καθώς, τόσο ιστορικά όσο και με βάση την κοινή λογική και αντίληψη είναι προφανές ότι η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί μια παρέκκλιση από το «χρυσό» δρόμο της κοινωνικής ευημερίας, αλλά μία φάση αιχμής του καπιταλιστικού συστήματος, αναμενόμενη με βάση τις αρχές του και καθοριζόμενη απόλυτα από τις πρακτικές του.

Κατά συνέπεια, για την αναδιαμόρφωση του συστήματος υγείας δεν αρκούν περιφερειακά μέτρα, ακόμη κι αν αυτά αποσκοπούν στην ανάσχεση των προβλημάτων και πρακτικών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Απαιτείται ένας ριζικός κεντρικός ανασχεδιασμός με σκοπό μια δημόσια υγεία που να εξυπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες. Μια Υγεία από εμάς για εμάς - εργαζόμενους και εξυπηρετούμενους. Και φυσικά κάτι τέτοιο είναι αδύνατον να συμβεί στα πλαίσια του υπάρχοντος μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης.